آژانس مسافرتی کوله پشتی

فرهنگ و مردم مازندران چگونه است؟

مردم مازندران به زبان تبری یا مازندرانی و فارسی صحبت می کنند. گویش های مختلفی بین مردم مازندران وجود دارد مثل گویش تبری ، گویش مازندرانی که آنها نیز باز شامل لهجه های مختلف مثل آملی ، بابلی ، کتولی ، نوری ، چالوسی ، سوادکوهی ، فیروزکوهی ، لفوری ، هزار جریبی  و ساروی می شود. 

موسیقی اصیل مازندران چیست؟

  موسیقی در مازندران در فصل شالی کاری و در فصل درو در شالیزارها ، در جنگل ها و دریا و در شادی و عزاداری و در مراسم مذهبی ، بخشی از فرهنگ مردم بوده است و همیشه در هر بخش از مازندران مردم مازندران با سلیقه خود ، موسیقی خاص خود را نواخته اند. موسیقی مازندران به دو گروه موسیقی بامتر آزاد و موسیقی بامتر معین مقام خوانی تقسیم می شود که از شرق تا غرب بامتر آزاد است و در قالب مقام خوانی می باشد و با حالت آوازی اجر می شود و نام های مختلف دارد.

فرهنگ و موسیقی مردم مازندران با استان های همجوار و مردمان مختلف و تبارهای مختلف که در این استان زندگی می کنند آمیخته شده است. در شرق مازندران وجود خراسان و ترکمن صحرا باعث شده است تا موسیقی ترکمنی در شرق استان مازندران رواج پیدا کند و در غرب مازندران موسیقی گیلانی رخنه کرده است. گهره سری ، زاری ، مقام خوانی ، کتولی ، چاووش خوانی ، نوروز خوانی ، تغزیه خوانی از جمله موسیقی های استان مازندران است. 

مردم اهل موسیقی مازندران از سازهای مختلفی در موسیقی محلی و سنتی خود استفاده می کنند که متدوال ترین سازهای آنان شامل نقاره ، کمانچه ، سرنا ، دوتار ، للوا ، سه تار ، تار و تنبک است که برخی از این سازها با رقص و آواز همراه است و جزو مراسمات سنتی استان مازندران است. 

مراسم و آیین سنتی مازنی ها چگونه است؟

مردم مازندران که بسیار اصیل هستند و از نژاد آریایی نشأت گرفته اند دارای مراسم و آیین های باستانی زیادی هستند و بعد از اسلام نیز بسیاری از مراسم مذهبی نیز در بین این مردم برگزار می شود. جشن های بسیاری که در مازندران برگزار می شود در هر روستا یا شهر با توجه به آداب و فرهنگ مردم شهر متفاوت برگزار می شود. 

یکی از جشن های ایرانی که در مازندران برگزار می شود تیرگان است که در سیزده تیرماه که روز تیر در ماه تیر است برگزار می شود . جشن تیرگان در کوه دماوند در شهر آمل هر ساله برگزار می شود و زرتشتیان زیادی از جاهای مختلف ایران به این جشن می آیند یا در شهر خودشان این مراسم را برگزار می کنند. 

 جشن آرش کمانگیر نیز در 12 تا 15 تیر هر سال به مناسبت پرتاب تیر آرش از دماوند به سمت تهران و پایان جنگ های چند ساله ایران و توران برگزار می شود. بنا به تقویم خورشیدی یا تقویم مازندرانی ، در این ایام از تیرماه هر ساله ، مراسم جشن آرش کمانگیر برپاست.   

نوروز بلکه جشنی است که در 10 تیرماه برگزار می شود و مردم آتش نوروزی برپا می کنند. بل در مازنی به معنی آتش است. از این نوع جشن ها در شهرهای دیگر ایران مثل کردستان برگزار می شود که جشن آگرنوروژی نامیده می شود. 

عید مردگان هر ساله در 26 تیر در روستاهای استان مازندران برپا می شود. عید مردگان یا جشن مردگان در روستای امامزاده حسن سوادکوه آداب خاصی دارد که با باورهای مردم در زمان قدیم ساخته شده است. مردم قدیم معتقد بودند که فریدون شاه پیشدادی به خونخواهی جمشید که پدر فریدون بوده است ، ضحاک را در دماوند به بند می کشد و مردم با آتش زدن بوته ها این جشن را به یکدیگر اطلاع می داده اند. روز بعد از این جشن مراسم جشن و پایکوبی و مسابقه کشتی بین مردم روستا برگزار می شود و روی مزارها شمع روشن می کنند.    

آیین ورفچال از مراسمات روستای آب اسک در جاده هراز است که جزو مراسم منحصر به فرد مازندرانی هاست و در این مراسم و جشن از آب استفاده می کنند.

نوروز ماه آخرین روز از سال باستانی تبری را جشن می گیرند و به معنی ماهی است که سر سال نو به دنبال آن می آید. مردم دیلمان این جشن را مذماه می گویند. بسیاری از مردم مازندران معتقدند که نوروز ماه ، روز پیروزی فریدون بر ضحاک است که مردم مازندران به یاد کشته شدگان  این نبرد در اطراف خانه های خود مشعل روشن می کنند. برخی از مردم این جشن را در فروردین ماه و برخی دیگر این جشن را در تیرماه می دانند. 

کشتی لوچو که در تابستان بعد از وجین شالی در برخی از نقاط مازندران ، مردم دور هم جمع شده و جشن میگیرند و در همان جشن ، کشتی لوچو برگزار می شود و برنده این مسابقه یک فرش یا یک رأس گاو یا گوسفند برنده می شود که اهالی منطقه با کمک هم خریداری می کنند.  

سیزده شو که از مراسم دیگر مردم مازندران است در اواسط آبان برگزار می شود. مردم معتقدند که این مراسم برای پیروزی کاوه بر ضحاک یا جشن مهرگان است که مردم در کنار هم جمع شده و با خوردن تنقلات و آجیل تا پاسی از شب در کنار هم هستند. کودکان و جوانان با داشتن ترکه ای بلند در دست خود و کیسه ای همراه خود به در خانه های مردم می روند و با لال بازی از آنها تقاضای هدیه می کنند. 

چله شو یلدا که شب اول زمستان را جشن می گیرند و مردم در خانه های خود و در کنار خانواده خود با خوردن انار و هندوانه و آجیل و ماست سرمای زمستان را از خود دور می کنند . مردم معتقدند که با خوردن هندوانه و ماست در شب یلدا ، در طول فصل زمستان سردشان نخواهد شد.  

نوروز خوانی از مراسم دیگر مازندرانی ها است که 15 روز قبل از عید نوروز برگزار می شود. در روستاها با خواندن شعر و ترانه های محلی سال نو را مژده می دهند . یک نفر شعر می خواند و یک نفر ساز می زد و نفر دیگری بارکش است که کوله پشتی دارد و به در خانه های مردم می رود و مردم از منازل خود آجیل و شیرینی و کشمش و نخود و پول به آنها هدیه می دهند. 

در تقویم طبری که فرس قدیم می گفته اند سال 12 ماه دارد و هر ماه 30 روز است که 5 روز باقی مانده از 365 روز سال را پیتک می نامیده اند که ماه های سال شامل ارکما که آذرماه ما می باشد و در ادامه آن دما یا دیما ، وهمن ما ، نوروز ما یا نرزما یا عیدما ، سیوما یا فردین ما ، کرچ ما ، هر ما ، تیرما ، مردال ما یا ملارما ، شرویر نما یا شروین ما ، میرما ، اونما است.

موزه های استان مازندران

موزه تاریخ و مردم شناسی شهر بابل که به گنجینه بابل معروف است تنها موزه مردم شناسی مازندران است که در شهر بابل و در ساختمان شهرداری قدیم بابل که در سال 1307 بلدیه یا شهرداری بابل بوده است احداث شده است. در سال 1374 این ساختمانبه موزه تبدیل شد و بخش های مردم شناسی و باستان شناسی و یادمان های چوبی در این موزه راه اندازی شد. بخش مردم شناسی موزه تاریخ شهر بابل شامل وسایل کشاورزی و پوشاک و صنایع دستی و سفالگری و ... مردم شمال ایران و استان های مازندران و گیلان و اقوام ترکمن است. بخش باستان شناسی دارای آثار دوره های مختلف تاریخ متعلق به هزاره چهارم و سوم پیش از میلاد که از تپه حصار دامغان و سیلک کاشان و شوش کشف شده است در این موزه نگهداری می شود. 

موزه تاریخ شهر ساری که در عمارت منوچهر خان کلبادی در محله آب انبار نو ساری قرار دارد مربوط به دوره قاجار است که ترکیبی از سه بنای خانه رمدانی و حمام وزیری و آب انبار نو در همین حوالی قرار دارد می باشد که در سال 1377 ثبت آثار ملی ایران شد. 

موزه تاریخ آمل که در عمارت ساختمان دارایی شهر آمل در استان مازندران است دارای سه طبقه شامل آثار باستان شناسی و اسناد تاریخی و موزه مردم شناسی مردم ایران و مازندران است. عمارت این موزه در سا ل1315 اداره مالیه شهرستان آمل بوده است که در سال 1387 تبدیل به موزه شده است. 

موزه کندلوس نوشهر در روستای کندلوس در استان مازندران و شهر نوشهر است که در سال 1360 تا 1368 در این شهر و به همت دکتر علی اصغر جهانگیری ساخته شد. آثار موجود در این موزه شامل آثار باستانی و هنری و تاریخی و زمین شناسی و آثار نقاشی و خوشنویسی و ابزارهای موسیقی است. 

کاخ مرمر رامسر از آثار دوره پهلوی در ایران است که در سال 1316 ساخته شد و اقامتگاه خانواده شاه بوده است و در سال 1357با عنوان تماشاگه خزر به صورت موزه تبدیل شده است. انواع مجسمه های برنزی و مرمرین و تابلوهای زیبا از هنرمندان جهان و معماری زیبای کاخ مرمر و نگهداری تعدادی ماهی خاویار برای علاقمندان جذابیت ایجاد می کند تا به دیدن این بخش از تاریخ ایران نیز بروند. کاخ مرمر داخل شهر رامسر است. 

جاذبه های فرهنگی و تاریخی استان مازندران

مشهد میر بزرگ که به دوره صفویان تعلق دارد یک عمارت قدیمی است که در سبزه میدان آمل قرار گرفته است. ساختمان میر بزرگ یک آرامگاه است که به قرن هشتم قمری برمی گردد و در دوره صفویان تکمیل شده است. ویژگی های زیبای معماری و طراحی و کاشی کاری اصیل ایرانی در داخل و خارج بنا نشان از شاهکاری در زمان خود بوده است. کتیبه های زیبا با خط کوفی و اتاق ها با سبک معماری ایرانی و مدرسه و خانقاه و عمارت زیبای این آرامگاه برای گردشگران جذاب و دیدنی است. 

سد شیاده که در شهر بابل در روستای شیاده قرار دارد یک سد خاکی است که هسته رسی دارد. سد شیاده برای پیاده روی و گشت و گذار در جنگل های اطراف آن و استفاده از قله های نزدیک به سد شیاده و ماهیگیری و قایق سواری برای گردشگران بومی و غیربومی جذابیت دارد. یکی دیگر از جاذبه های گردشگری این منطقه سقاتالار شیاده است. 

کاخ شاپور در شهر بابل استان مازندران است که در زمان صفویان دریاچه ای بوده است که یک جزیره زیبا داخل این دریاچه قرار داشته است که آب آن از بابلرود تامین می شده است. به دستور شاه عباس اول یک باغ زیبا در این جزیره ساخته می شود که باغ شاه نامیده می شود که برای تفریح و تفرج شاه استفاده می شده است. در زمان زندیان این کاخ متروک ماند. آقامحمدخان قاجار در این جزیره کاخ دیگری ساخت و بعد فتحعلی شاه این کاخ را تعمیر کرد. در زمان رضاخان بخشی از دریاچه خشک و هموار شد و بخشی از شهر بابل شد. در حال حاضر این دریاچه تبدیل به بازار روز و پایانه و شهرک مسکونی در شهر بابل و روستای ملاکلا شده است. 

تکیه پهنه کلا در روستای پهنه کلا شمالی در شهرستان ساری استان مازندران است. این تکیه که به حسینیه پهنه کلا نیز معروف است با ساری 10 کیلومتر فاصله دارد. در زبان تبری یا همان زبان مازندرانی کلا به معنی قلعه یا آبادی است که بیشتر روستاهای مازندران پسوند کلا را دارند. بنای تکیه پهنه کلا با آجرهای 30 در 30 به معماری سنتی ایرانی ساخته شده است. 

بقعه شمس آل رسول در خرابه های شهر قدیم آمل در محله پایین بازار در استان مازندران است که همان آتشکده آمل است. بقعه شمس آل رسول به دوران ساسانی تعلق دارد که آرامگاه فیلسوف و ریاضیدان برجسته ایران محمد بن محمود آملی یا همان شمس آل رسول است . 

غار اسپهبد خورشید یا کرکیل دژ یا کیجاکچال که در شهرستان سواد کوه در استان مازندران می باشد در ناحیه دو آب در نزدیکی شهر پل سفید است. غار اسپهبد خورشید در مسیر قلعه کنگلو است که به طاق عایشه گرگیلی دژ نیز شهرت دارد. مردم بومی روستاهای اطراف به این غار لاپ کمر یا دیوکالی نیز می گویند. دیوکالی به معنی لانه دیو است. دهانه غار اسپهبد خورشید یکی از بزرگترین دهانه های غار در جهان است که چهل متر طول دارد. این غار در زمان ورود اسلام به ایران ، مامن ونداد هرمز طبرستانی بوده است. 

مجموعه تاریخی باغ عباس آباد شهرستان بهشهر که یکی از آثار تاریخی استان مازندران است و در میان انبوه جنگل های مازندران و دامنه رشته کوه البرز واقع شده است کی از باغ های ایرانی است که از نظر تاریخی و گردشگری شهرت یافته است. مجموعه تاریخی باغ عباس آباد شامل یک باغ و دریاچه و سد و کاخ و حمام و آسیاب آبی و دو برج آجری می باشد که شاه عباس صفوی دستور ساخت آن را در قرن یازدهم قمری داده بود. مهمترین باغ غیرکویری ایران همین باغ عباس آباد است که در محلی به نام خرگوران در 500 هکتار زمین ساخته شده است. 

محوطه پیر درویش در روستای بالاده در دهستان چهاردانگه در بخش چهاردانگه در شهرستان ساری استان مازندران قرار دارد. محوطه پیر درویش به دوران ساسانیان و دوران های تاریخی پس از اسلام تعلق دارد . محوطه پیر درویش در سال 1386 ثبت آثار ملی ایران شد. 

آرامگاه میر حیدر آملی یا مقبره سه سید که در شهر آمل در محله پایین بازار قرار دارد به قرن 9 قمری مربوط است و دارای یک حیاط و موزه تاریخی است که از نمادهای معماری ایرانی است. میر حیدر آملی یکی از عارفان و صوفیان شیعه دوازده امامی قرن هشتم هجری قمری است که از نوادگان امام سجاد می باشد. 

پل دوازده چشمه یا دوازده پله در مرکز شهر امل قرار دارد. این پل در زمان شاه عباس صفوی ساخته شده است که بر روی رود هراز قرار گرفته است. در زمان قاجار پل دوازده چشمه به صورت کامل بازسازی و مرمت شده است و دو سمت شهر آمل را به هم متصل می کند. پل دوازده چشمه همانطور که از نامش پیداست از 12 طاق و دهنه ساخته شده است که بالاترین ارتفاع آن ها از سطح رودخانه هفت متر است. 

پل آجری خرماکلا در بخش مرکزی روستای خرماکلا در شهرستان قایم شهر در استان مازندران قرار دارد که به دوران صفوی تعلق دارد. پل آجری خرماکلا در سال 1383 ثبت آثار ملی ایران شده است. 

پل شاپور یا پل شاهپور در جاده شیرگاه به قایمشهر در اراضی چای روی رودخانه اوتجون است که در زمان صفویان ساخته شده است. دهانه بزرگ و دهانه کوچکتر فرعی و طاق جناغی میانی بزرگ از ویژگی های پل شاپور است. برای ساخت پل شاپور از ساروج و ملات و سنگ استفاده شده است . 

پل معلق بابلسر که در دوره پهلوی اول ساخته شده است در خیابان پاسداران بابلسر می باشد. پل معلق بابلسر یک پل فلزی است که قبل از جنگ جهانی دوم در سال 1313 روی بابلرود ساخته شد و یکی از جاذبه های گردشگری شهر بابلسر و استان مازندران است. پل فلزی بابلسر دارای 80 متر طول و 16 متر ارتفاع و 8 متر عرض است که قسمت شرقی و غربی بابلسر را به هم متصل می کند و برای رفتن به فریدونکنار نیز مسیر خوبی است. 

پل محمدحسن خان که در شهر بابل قرار دارد و پلی است که از روی رودخانه بابلرود می گذرد. پل محمدحسن خان به دوره قاجار تعلق دارد و در ابتدا یک پل چوبی بوده است و بعدها تبدیل به پل خشت و گلی و آهکی شده است. این پل بزرگترین راه ارتباطی شهر بابل است که بندپی غربی و شرقی و گتاب را به هم متصل می کند. 

گوهر تپه در شهر بهشهر است که از بناهای تاریخی پیش از تاریخ می باشد که غار گمیشان و غار هوتو و غار کمربند در این منطقه بوده است که محل زنگی انسان های غارنشین بوده است. یکی از افسانه های گوهرتپه این بوده است که در روزهای عید از دل خاک ، اسبی بیرون می آید که از دریا آب بنوشد و در همین هنگام اگر کسی بتواند با گل به این اسب بزند ، آن اسب تبدیل به طلا می شود. در این منطقه با حفاری های زراعی گورها و آثار تاریخی انسان هایی که قبلا در آن زندگی می کرده اند کشف شده است. 

پارک جنگلی کشپل در نزدیکی جاده نور به چمستان و در مسیر لاویج در استان مازندران قرار دارد. این پارک جنگلی دارای پوشش گیاهی متنوعی از توسکا و بلور و افرا و ممرز و لرک است که در قدیم به عنوان یک تفریح گاه از این پارک جنگلی استفاده می شده است. در این منطقه به کمک شهرداری آلاچیق و حصار و پله های سنگی و زمین بازی برای کودکان و بزرگسالان و فروشگاه های مواد غذایی و رستوران تعبیه شده است که برای استفاده در ایام تعطیل و اوقات فراغت برای مسافران و بومیان منطقه جای بسیار عالی می باشد. 

زیارود که یک روستا است و در دهستان دشت سر سفلی در بخش مرکزی شهرستان آمل در استان مازندران قرار دارد منطقه ای زیبا با جنگل های انبود است که از نقاط گردشگری و توریستی در استان مازندران به حساب می آید. زیارود در سال 1385 بر اساس آمار و سرشماری دارای 42 خانوار بوده است که در مجموع جمعیت آن 154 نفر بوده است. 

سد و دریاچه الیمالات که در مسیر جاده نور به چمستان است یکی از مناطق زیبا و بکر استان مازندران است. دریاچه الیمالات که در دو راهی روستای کارگرکلا قرار دارد برای ماهیگیری و قایق سواری بسیار مناسب می باشد. فاصله دریاچه و سد الیمالات تا شهرستان نور 9 کیلومتر است و این منطقه دارای رستوران نیز می باشد و از این نظر مسافران زیادی به این منطقه رفته و یک نیمروز یا بیشتر را در این مکان می گذرانند. 

دشت و آبشار دریوک که یک دشت وسیع و آبشاری بلند در شهرستان آمل در استان مازندران است و بلندترین آبشار زمینی در کل ایران می باشد و کوه نوردان و گردشگران زیادی را به این منطقه جذب می کند. چشمه های آب معدنی و چهل چشمه و چشمه لهرا و دشت سفید و آبادی زیبای نمار و دشت سرسبز دریوک این منطقه را به شدت زیبا و لذت بخش کرده است که مسافران و گردشگران زیادی برای دیدن این منطقه هر ساله می آیند و در این منطقه کمپ و چادر می زنند. 

دارسله یک روستا یا دهستان است که در بخش مرکزی شهرستان سوادکوه در استان مازندران قرار دارد. این روستا در سال 1385 دارای 26 خانوار بوده است که در مجموع 89 نفر بودند و بخاطر طبیعت بکر و زیبای آن مورد توجه مسافران و بومیان برای گذران اوقات فراعت و تفریح و تفرج قرار گرفته است. 

برج لاجیم یک بنای تاریخی در سواد کوه استان مازندران است که بین سال های 316 تا 443 قمری در زمان آل زیار ساخته شده است. در آن زمان آل زیار بر طبرستان یا همان مازندران کنونی حکومت می کرده است. برج لاجیم یک گنبد مخروطی شکل دارد که ورودی آن آجری است و پایه های گنبد دارای یک ردیف طاق نما است. کتیبه های زیبا با خط کوفی و خط پهلوی در این بنای تاریخی وجود دارد. برج لاجیم به دوره ای تعلق دارد که بین سقوط نخستین سلسله باوندی و دومین سلسله همین خاندان است که آل زیار به مدت 70 سال در این منطقه حکومت می کرد. برای دسترسی به روستای لاجیم بعد از مسافت 27 کیلومتری از شهر زیرآب و گردنه ای که دارای طیبعت و جنگلی زیبا می باشد. کیلومتر 10 جاده ساری به کیاسر نیز مسیر دیگر بنای برج لاجیم است. 

برج دیدبانی کاخ بابل که در شهر بابل قرار دارد به دوره پهلوی بر میگردد. برج دیدبانی بابل به کمک شهرداری بابل در سال 1394 از نظر نورپردازی تجهیز شد و در شب نورپردازی سان لایت دارد که درخشش آن را در شب تامین کرده است و در نهایت در سال 1396 به موزه تبدیل شد. 

برج سی شاهاندشت که در روستای شاهاندشت در بخش لاریجان شهرستان آمل در استان مازندران قرار دارد به دوران پیش از اسلام مربوط است که برجی از سنگ و گچ می باشد. برج سی شاهاندشت در سال 1382 ثبت آثار ملی ایران شده است. 

برج رسکت که در شهرستان ساری در روستای رسکت قرار دارد به قرن پنجم قمری برمی گردد. برج رسکت در بخش دودانگه ساری بعد از عبور از دوراهی کیاسر و سد سلیمان تنگه است. در این منطقه یک شهاب سنگ در سال 231 شمسی سقوط می کند که شهاب سنگ اسپهبد شروین نام میگیرد. برج رسکت یادمانی از این شهاب سنگ است که در سال 413 قمری بنا شده است و یکی از افراد آل باوند در این محل دفن شده است. مقرنس کاری و کتیبه های زیبا با خط کوف و خط پهلوی ساسانی و نقوش گچبری زیبا و رنگ های زیباتر در این برج زیبایی خاصی برای جذب گردشگر فراهم کرده است که بسیاری برای دیدن این زیبایی ها به برج رسکت ساری می روند. 

دخمه های سنگی کافر کلی در جاده هراز واقع شده است. جایگاهی به نام ور یا ورها در کوهستان های لاریجان و رویان وجود داشته است که به کافر کلی معروف شده است . در کاوش های باستان شناسی قدمت زیادی نمایان شده است و به دوران هجوم اعراب به ایران می رسد. این خانه ها یا دخمه های سنگی در دل کوه برای زندگی کردن و یا نگهبانی دادن از هجوم اعراب بوده است که محل زندگی مسلمانان بوده که به کافر کلی شهرت یافته است.  

روستای لرگان از توابع بخش کجور شهرستان نوشهر است که یک منطقه ییلاقی است که به خاطر آب و هواب خوب و طبیعت زیبا و دلنواز آن بسیاری از مسافران و اهالی نوشهر و شهرهای اطراف برای گذراندن اوقات خود به این روستا سفر می کنند. چشمه های آب در وسط روستای لرگان و درختان گردو و عناب و زرشک و فندق و گیاهان علفی مثل گل گاوزبان و گل ختمی و ازگیل و زالزالک و بارهنگ و اکلیل کوهی بسیاری از گردشگران را به سمت خود جذب می کند. انواع نان های سنتی مثل نان پنجه کش و نان فطیر و قرصک و تفتنک و تتک که زنان روستایی درست می کنند و انواع آش و غذاهای روستایی نیز جزوی از جاذبه های گردشگری این روستا است. 

روستای کندلوس یکی از روستاهای زیبای استان مازندران است. روستای کندلوس در منطقه کجور نوشهر است که آب و هوای آن عالی است و گردشگران زیادی از سراسر کشور به این منطقه می آیند. بافت روستا ، موزه مردم شناسی کندلوس ، مزارع گیاهان دارویی و موزه گیاهان دارویی ، حمام خزینه قدیمی و آبشار کندلوس از دلایل جذب گردشگر ایرانی و خارجی به این منطقه از استان مازندران است. سوغاتی های مختلف روستای کندلوس مثل پارچه های پشمی و جاجیم و صنایع چوبی و فلزی نیز برای گردشگران جذاب است. 

تپه کلار در روستای لاهو در دهستان کلاردشت در شهرستان چالوس استان مازندران است. تپه کلار به دوران هزاره دوم پیش از میلاد تعلق دارد. تپه کلار با پستی و بلندی های خود به ارتفاع 7 تا 12 متر می رسد . ظاهرا این تپه بقایای یک قصر است که گل گمبه یا گنبد گلی نامیده می شود. آثار شهر قدیمی در حفاری های باستان شناسی در این تپه به چشم می خورد. تپه کلار در سال 1344 ثبت آثار ملی ایران شده است. 

تپه یوزباشی در روستای المشیر در بخش مرکزی شهرستان قایمشهر در استان مازندران قرار دارد. تپه یوزباشی به دوران هزاره اول قبل از میلاد تعلق دارد که در سال 1381 ثبت آثار ملی ایران شده است. 

تپه کوتر دین که در روستای کوتردین در شهرستان بابل استان مازندران می باشد به دوره هزاره اول در دوران تاریخی پس از اسلام تعلق دارد. تپه کوتردین در سال 1365 به عنوان آثار ملی ایران ثبت شده است. 

آتشکده کوسان در روستای کوهستان در شهرستان بهشهر استان مازندران است که به سده های اولیه دوران تاریخی پس از اسلام تعلق دارد. این آتشکده در حال حاضر مقبره سادات است . آتشکده کوسان در سال 1380 ثبت آثار ملی ایران شده است. 

تپه سنگر یا تپه شاه نشین که در بخش مرکزی روستای دولت آباد در شهرستان ساری در استان مازندران قرار دارد مربوط به دوران هزاره اول قبل از میلاد مسیح است که در سال 1382 ثبت آثار ملی ایران شده است و برای گردشگران و باستان شناسان جذابیت تاریخی دارد. 

گورستان سفید چاه یا اسپه چاه در روستای سفیدچاه در بخش یانه سر شهرستان بهشهر در استان مازندران قرار دارد. گورستان سفیدچاه به دوره تیموریان تعلق دارد و در سال 1381 ثبت آثار ملی ایران شده است. این گورستان مدفن ساکنین روستاهای اطراف و مردم گلوگاه می باشد. 

تپه قلعه کتی که در بخش رودبست شهرستان بابلسر در دهستان پازوار و روستای پایین احمد کلا در استان مازندران می باشد به عصر آهن تعلق دارد. این تپه تاریخی و باستانی در سال 1386 ثبت آثار ملی ایران شده است. برای گردشگرانی که به دنبال آثار باستانی خاص هستند این تپه می تواند جالب باشد. 

مجموعه تاریخی فرح آباد در شهر فرح آباد ساری است که یکی از بناهای قدیمی و تاریخی است که در زمان شاه عباس صفوی ساخته شده است. فرح آباد در زمان صفوی بسیار پر رفت و آمد و پر رونق بوده است که به دارالسرور و دارالسلطنه معروف شده است. در زمان حمله روس ها به ایران بسیاری از بناهای تاریخی فرح آباد نابود شده است ولی مسجد و مدرسه فرح آباد و پل شاه عباسی و حمام دوره صفوی و یک دیوار که به یک قصر تعلق داشته است باقی مانده است و این قصر به کاخ جهان نما معروف بوده است که قصر شاه عباس محسوب می شده است . کاخ جهان نما در زمان صفویان به دست قراق ها به آتش کشیده شده است و بخش زیادی از آن نابود شده است ولی بقایای این کاخ همچنان از جاذبه های گردشگری شهر ساری و فرح آباد است. 

شکل سیاه در لاریجان واقع شده است. لاریجان در شهرستان آمل قرار دارد. شکل سیاه یک اثر تاریخی است که در زمان ناصرالدین شاه قاجار از شمایل او و ملازمانش ساخته شده است که در روی یک صخره در جاده تاریخی هراز یا تنگه بند بریده و در نزدیکی یک چشمه آب معدنی به نام استراباکو در دل کوه ساخته شده است. شکل سیاه به سال 1295 قمری تعق دارد. مانند این مجسمه اثر دیگری نیز در تنگه واشی نزدیک تهران ساخته شده است که به فتحعلی شاه قاجار تعلق دارد. شکل سیاه در پشت تونل وانا بعد از روستای بایجان در مسیر آمل به تهران قبل از منطقه امیری واقع شده است . در زمان جنگ جهانی دوم بخشی از مجسمه شکل سیاه توسط افراد شوروی با تیراندازی تخریب شده است. 

حمام فرح آباد در شهرستان ساری و روستای فرح آباد است که به دوره قاجار تعلق دارد و سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان مازندران این حمام را جزو آثار ملی ایران در سال 1347 ثبت کرده است. حمام فرح آباد جزوی از مجموعه تاریخی فرح آباد است. 

حمام لمراسک در روستای لمراسک در دهستان کلباد شرقی در شهرستان گلوگاه در استان مازندران قرار دارد. حمام لمراسک به دوران قاجار و دوره پهلوی تعلق دارد. حمام لمراسک در سال 1385 ثبت آثار ملی ایران شده است. 

حمام وزیری در شهر ساری می باشد. این حمام در کوچه آب انبار نو در خیابان انقلاب است که به دوره قاجار تعلق دارد. حمام وزیری در سال 1381 به عنوان آثار ملی ایران ثبت شده است. این حمام در شهر ساری و استان مازندران بسیاری از علاقمندان به تاریخ و باستان شناسی را به خود جذب کرده است. 

کاروانسرای کمبوج یا کاروانسرای گامبوش در بخش لاریجان شهرستان آمل در استان مازندران قرار دارد که متعلق به دوران قاجار است. کاروانسرای کمبوج در منطقه پلور لاریجان است که در سال 1383 ثبت آثار ملی ایران شده است و بسیاری از گردشگران از این کاروانسرا دیدن می کنند. 

کاروانسرای گدوک در جاده فیروز آباد استان مازندران قرار دارد. کاروانسرای گدوک در منطقه گدوک در 25 کیلومتری جنور ورسک است که به زمان صفویان و شاه عباس اول برمی گردد. در اواخر دوره قاجار کاروانسرای گدوک تقریبا تخریب شد ولی در سال 1338 توسط اداره راه و ترابری استان مازندران تبدیل به راهدارخانه گدوک شد. 

گردنه گدوک در جاده سوادکوه به فیروزکوه در جنوب استان مازندران قرار دارد. در اکثر روزهای سال این گردنه برف دارد و هوای آن منطقه سرد است و طبیعتی زیبا و خاص دارد که مسافرانی که در مسیر فیروزکوه و سوادکوه سفر می کنند از دیدن این منطقه بسیار شگفت زده می شوند. آش و دوغ این منطقه برای مسافران بسیار جالب است و بسیاری از گردشگران در این منطقه توقف می کنند و به استراحت می پردازند. در این منطقه جاذبه های گردشگری دیگری نیز مثل قله گدوک ، تونل گدوک ، چشمه گدوک ، کاروانسرای گدوک ، قله اروان بیگ ، ایستگاه راه آهن دوگل ، پل راه آهن دوگل ، مراتع زیبای ییلاقی ، امامزاده شوراب ، سه خط طلا ، موزه راه آهن شوراب نیز وجود دارد. 

تونل گدوک که در مسیر راه آهن مازندران قرار دارد طولانی ترین تونل ریلی ایران است که 2887 متر است. تونل گدوک در نزدیکی شهرستان سوادکوه است که این تونل توسط قطار بیش از سه دقیقه طول می کشد تا خارج شود. احداث تونل گدوک در سال 1312 در زمان رضا شاه انجام شد . 

خانه نیما یوشیج که به دوران قاجار تعلق دارد در روستای یوش قرار دارد که نیما یوشیج در زمان حیاتش در این خانه زندگی می کرده است و سازنده این خانه ناظم الایاله بوده که در محله لالوی یوش آن را ساخته است. خانه نیما یوشیج دارای سه ورودی و اتاق شاه نشین و اتاق های دیگر است که آجرکاری و گچ کاری و تزیینات زیبای این خانه برای گردشگران و مسافرانی که به این منطقه سفر می کنند جزو جاذبه های گردشگری به حساب می آید. 

مجموعه بناهای افغان نژاد که در روستای قره تپه در شهرستان بهشهر استان مازندران واقع شده است مربوط به دوران قاجار است. این مجموعه دارای یک حمام زیبا و سه عمارت بزرگ است که دارای سه طبقه با پنجره های ارسی است که با تزیینات شیشه ای زیبا و تراس ها و طاق های قوسی زیبا که از دوران قاجار به یادگار مانده است. حمام این مجموعه دارای راهروی ورودی و سربینه و سرویس بهداشتی است که طرح های گل و گیاه و زیبا روی دیواره های آن و گچبری های این حمام دیده می شود. 

خانه شهریاری در شهرستان بهشهر در منطقه یانه سر است که به دوره قاجار تعلق دارد و مقر حکومت سردار رفیع یانه سری یا سردار رفیع یانسری بوده است. خانه شهریاری در سال 1391 توسط سازمان میراث فرهنگی و گردشگری مرمت و بازسازی شد و در سال 1381 نیز جزو آثار ملی ایران ثبت شده بود. خانه شهریاری یکی از جاذبه های گردشگری استان مازندران است که علاقمندان زیادی را به خود جذب کرده است. 

خانه کلبادی ساری که به دوره قاجار تعلق دارد خانه منوچهر خان کلبادی بوده است که در چهار راه برق شهر ساری در محله آب انبار می باشد. این خانه به دستور سردار جلیل که از فرماندهان ارتش بود ساخته شد و نام امیریه معروف شد که پسر بزرگش بود. خانه کلبادی دارای بخش اندرونی و بیرونی و معماری زیبای دوره قاجار است که اتاق شاه نشین و دیگر اطاق ها با تزیینات و نقاشی و ... بسیار زیبا و دیدنی است. این خانه از سال 1370 در اختیار سازمان میراث فرهنگی کشور است. 

مجموعه بناهای نجفی در شهرستان بابل استان مازندران واقع شده است که مربوط به دوران قاجار و پهلوی اول است. این بناهای تاریخی در محله نقیب کلا در بافت قدیم شهر بابل است که در سال 1380 ثبت آثار ملی ایران شد. 

سه گنبدان که دارای سه گنبد می باشد و در ساری قرار گرفته است محل دفن فریدون شاه اساطیری ایران و سه فرزند او سلم ، تور و ایرج است. 

قلعه ملک کیومرث در شهرستان نوشهر استان مازندران قرار دارد که به دوران تاریخی دیرینه سنگی بعد از اسلام برمی گردد. این قلعه یکی از آثار تاریخی است که در روستای کجور نوشهر می باشد و بسیاری از باستان شناسان و تاریخ نگاران را به سمت خود می کشد. در سال 1382 این قلعه جزو آثار ملی ایران ثبت شد. 

آرامگاه ناصرالحق که در قرن نهم هجری قمری در آمل ساخته شده است در محله پایین بازار چابکسر قرار دارد. این آرامگاه متعلق به یکی از سادات حسینی است که نام اصلی او ابومحمد حسن اطروش بوده است که به ناصر کبیر یا ناصرالحق مشهور بوده است. ناصرالحق یکی از علما و شعرای شیعه است که در قرن سوم قمری می زیسته است. داخل آرامگاه ناصرالحق یک سقف مدور وجود دارد که بالای آن سوراخی هست که به گنبد بنا ختم می شود. شیعیان چهار امامی سراسر جهان و به خصوص شیعیان زیدیه از کشورهای یمن و مصر برای زیارت به این آرامگاه در استان مازندران سفر می کنند. 

امام زاده عباس در محله آزاد گله در جاده ساری به بهشهر بعد از پل تجن یکی از امامزادگانی است که در استان مازندران به خاک سپرده شده است. بارگاه امامزاده عباس ساری یکی از شاهکارهای معماری است که در قرن نهم هجری ساخته شده است. هشت ضلعی ها و قرنیس های سینه کفتری و گنبدهای هرمی شکل با پنجره های چوبی و مشبک و کتیبه داخل آن برای بسیاری از گردشگران جالب توجه است و مسافرانی که به شهر ساری و استان مازندران سفر می کنند از این بارگاه دیدن می کنند. 

در استان مازندران آبشارهای زیادی در نواحی مختلف استان وجود دارد که بخاطر شیب تند رشته کوه البرز و چشمه ها و رودهای استان مازندران است. برخی از آبشارهای استان مازندران مثل آبشار هریجان ، آبشار یخی ، آبشار دریوک ، آبشار آب پری ، آبشار شیخ علی خان ، آبشار امیری ، آبشار سواد کوه ، آبشار آلامل ، آبشار هفت آبشار تیرکن ، آبشار ساواشی ، آبشار لاسم ، آبشار اکاپل ، آبشار ده قلو ، آبشار ایج ، آبشار باباکلا ، آبشار شاهاندشت ، آبشار سواسره ، آبشار زیار ، آبشار تیمره ، آبشار پرومه است که برای طبیعت گردان و گردشگران طبیعت و اکوسیسم بسیار جذاب است. 

سقانفار در استان مازندران

سقانفار یا سقانپار یا سقاتالار در استان مازندران همان آلونک ها یا اتاقک هایی است که ساخته می شود. سقانفارها در محوطه قبرستان ها و حسینیه ها و مساجد ساخته می شود که برای شرکت ثروتمندان در مراسم سوگواری استفاده می کنند. سقانفارها از چوب و مصالح ساده ساخته می شود و در ایام عزاداری و محرم و صفر بسیار طرفدار دارد. سقانفار ها در دو طبقه ساخته می شود که یک طبقه برای زنان و طبقه دیگر برای مردان است که در استان مازندران چندین سقانفار در شهرهای مختلف وجود دارد. 

• سقانفار کیجا در محله حمزه کلای غربی در شهرستان بابل مربوط به دوره قاجار است.
• سقانفار کبودکلا در روستای کبودکلا در شهرستان بابل نیز به دوره قاجار مربوط است.
• سقانفار فیروزجا در دهستان سجادرود و روستای فیروزجاه در شهرستان بابل از دوره قاجار به یادگار مانده است.
• سقانفار تلیگران در دهستان کاری پی و روستای تلیگران و بخش لاله آباد در شهرستان بابل است که این هم به دوره قاجار برمیگردد. 
• سقانفار قادیکلا در دهستان کاری پی روستای قادیکلا در شهرستان بابل نیز به دوره قاجار تعلق دارد.
• سقانفار آرمیج کلا در بخش رودبست و دهستان پازوار و روستای ارمیچ کلا در شهرستان بابلسر است که به دوره قاجار تعلق دارد.